Dwingende Jossen laten publiek veel vrijheid

Scène uit ‘De Jossen’ (foto: Peter Kouijzer)

GEZIEN: Vrijdag 1 november, Theater De Verdieping, Zierikzee: ‘De Jossen’ – Theatergroep Zierik; tekst: Tom Lanoye; regie: Nelleke Tamerus; spel: Yolanda Smits, Maryse van de Plasse, Tamara van As, Margaret van Velthoven, Inge Kooijmans, Nettie Jumelet, Mels Hoogenboom, Justin Troost; muziek: Frans Blanker.

Ze leven met z’n achten in ‘Het Josdom’ en ze heten allemaal Jos. Dat is praktisch, want onderscheid hoeft er niet te zijn. Ze vormen immers een hechte groep, waarin iedereen gelijk is en waarin ze allemaal dezelfde gevoelens en opvattingen hebben. Dat voelt als een warm bad, als een veilig nest. Het moet heerlijk zijn om in ‘Het Josdom’ te vertoeven.

Nou ja…totdat je voelt dat je toch niet altijd zo gelukkig bent binnen zo’n dwingende groep, dat je af en toe ook wel eens iets voor jezelf wilt doen, iets anders wilt vinden en denken dan die anderen binnen de groep. Dan….ga je ineens even buiten de kring staan, maar dat betekent dan meteen een enorme stap waar heel veel moed voor nodig is. Want je weet, dat de anderen niet blij zullen zijn, het niet kunnen of willen begrijpen, je zo snel mogelijk weer terug in de kring willen hebben. Dat ze er alles aan zullen doen om je te overtuigen dat je aan het dwalen bent. Dat ze op allerlei manieren zullen proberen om je volledig ‘terug te bekeren’.  Door ogenschijnlijk een beetje mee te bewegen met jouw twijfels, maar ook door je geen kans te geven te ontsnappen, door je letterlijk de pas af te snijden. En als dat allemaal niet werkt dan maar door je letterlijk dood te knuffelen.  Het vergt moed en doorzettingsvermogen om uit zo’n knuffeldood te herrijzen, maar als dat lukt, lonkt ook de vrijheid: schitterend én angstaanjagend, want je weet niet hoe die vrijheid eruit zal zien, of er daar ook muziek zal klinken en er een warm nest zal zijn. Maar wat je wel weet is, dat je er jezelf zult mogen zijn.

Scène uit ‘De Jossen’ (foto Peter Kouijzer)

In ‘De Jossen’ wordt dit thema op knappe wijze verbeeld en verteld.  Auteur Tom Lanoye gooide alle tekst van alle Jos-personages op een hoop en liet aan de regie over om de teksten per Jos te verdelen. Nelleke Tamerus is daarin zeer zorgvuldig te werk gegaan en heeft daarmee herkenbare mensen gecreëerd, die reageren zoals je vanuit hun persoon kunt verwachten. ‘De Jossen’ is een absurdistisch toneelstuk, dus geen zeer toegankelijk verhaal dat je als toeschouwer op een bordje geserveerd krijgt. Maar het publiek krijgt wel heerlijke metaforen opgediend om de tanden in te kunnen zetten en daarmee ook de vrijheid krijgt voor je eigen herkenning. Iedereen heeft immers wel een ervaring die op enigerlei wijze vergelijkbaar is met ‘De Jossen’: Het uiteen vallen van een vriendschap, je niet meer kunnen verenigen met de opvattingen van een ander, je eigen ambities en verlangens willen gaan volgen, maar ook het star vasthouden aan tradities en verbanden omdat ze ooit wél leuk waren.

Het klinkt misschien wat zwaar, maar dan moet snel gezegd worden dat de cast fijn, licht en humorvol spel brengt als evenwichtig presterend ensemble. Fijn om naar te kijken, al had de kleding misschien net wat meer aandacht mogen krijgen. De afstemming in kleuren en nuances doet het goed, maar iets meer uniformiteit had die acht Jossen wellicht gepast. De live-muziek door multi-instrumentalist Frans Blanker geeft de voorstelling een belangrijke meerwaarde, want voegt spanning, sfeer en extra groepsgevoel toe.

‘De Jossen’ is een opmerkelijk stuk, geen hapklare brok, maar weer een fijne productie in de rijk gevarieerde opvoeringsgeschiedenis van Theatergroep Zierik. Nog te zien op: 2, 8, 9, 10 (matinee) 15, 16 en 17 (matinee) november. De avondvoorstellingen beginnen om 20.00 uur, dat zondagmatinees om 14.30 uur. Kaarten à € 12,50 zijn te reserveren via: www.theatergroepzierik.nl

 

Je onderscheiden in groep vergt moed

Knusse scène in ‘Het Josdom’ (foto: Peter Kouijzer)

‘Val en revival der saamhorigheid’ is de ondertitel van het toneelstuk ‘De Jossen’ van de bekende Vlaamse schrijver Tom Lanoye. Het stuk gaat vrijdagavond 1 november 2019 in première bij Theatergroep Zierikzee in theater De Verdieping in Zierikzee, onder regie van Nelleke Tamerus.

Die ondertitel zegt veel over het thema van het verhaal: Het spanningsveld tussen eigen identiteit en groepsdruk. ,,Dit stuk stond allang op mijn lijstje om te regisseren. Om verschillende redenen’’, laat Nelleke weten. ,,In de eerste plaats om de prachtige teksten. Tom Lanoye gebruikt een mooi soort klassieke Vlaamse taal. Dat spreekt me aan. Verder heb je als regisseur heel veel ruimte en vrijheid voor eigen interpretatie, ook bij de vormgeving en tenslotte vind ik het thema ook heel boeiend.’’  Nelleke zegt die worsteling tussen het groepsgevoel en individu wel te herkennen. ,,Ik heb daar zelf ook best lang over gedaan. Binnen een groep  conformeerde ik me meestal aan de meningen daarbinnen. Het heeft wel even geduurd voor ik voor mezelf durfde te gaan spreken. Het voelt in feite ook veilig om binnen de saamhorigheid van een groep te blijven.’’ Nelleke denkt dat veel meer mensen die twijfel herkennen.  Binnen kerkgemeenschappen zullen, volgens haar, ook wel mensen zijn die het voor zichzelf niet altijd helemaal eens zijn met alle opvattingen en standpunten daarbinnen. Ook het uit de kast komen over seksuele geaardheid blijkt anno 2019 voor velen vaak nog een worsteling, meent Nelleke. In ‘De Jossen’ wil zij deze thematiek op absurdistische, humoristische en vooral ook herkenbare wijze tot uiting brengen.

Het verhaal speelt zich af in het zogeheten ‘Josdom’, een gemeenschap van bewoners die de toeschouwers graag laten meegenieten van hun warme cultuur, gebaseerd op saamhorigheid en pure liefde. Ze heten ze allemaal Jos. Dat is gemakkelijk: één keer roepen en ze reageren allemaal. En niet alleen hun naam is hetzelfde; ze zijn hetzelfde, ze horen bij elkaar, ze houden van elkaar. Er is geen ik, geen jij er is alleen maar wij. ,,Samen mij zijn, samen vrij zijn.’’ Dat klinkt prachtig, maar in de praktijk blijkt het toch wat anders uit te pakken. Er is namelijk een knelpunt: De principes van gelijkheid en vrijheid blijken met elkaar te botsen.

Scène uit ‘De Jossen’ (foto Peter Kouijzer)

Tom Lanoye schreef dus de tekst, maar laat het aan de regie over aan welke ‘Jos’ die teksten worden toebedeeld. ,,Dat was een hele puzzel, maar boeiend om te doen’’, laat Nelleke weten. ,,Het is wel een absurdistisch stuk, maar ik wilde wel personages van vlees en bloed neerzetten, zodat de toeschouwers verbinding kunnen krijgen met de mensen op de speelvloer en er herkenning ontstaat met de situatie waarin ze verkeren.’’

In ‘De Jossen’ spelen acht personages, waarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen man en vrouw. De spelers zijn: Yolanda Smits, Maryse van de Plasse, Tamara van As, Margaret van Velthoven, Inge Kooijmans, Nettie Jumelet, Mels Hoogenboom, Justin Troost. Een belangrijk aandeel in de voorstelling heeft ook multi-instrumentalist Frans Blanker. ,,Ik wilde zo graag live muziek in de voorstelling. Juist omdat muziek het gevoel van saamhorigheid extra kan versterken’’, zegt Nelleke.

‘De Jossen’ is na de première op vrijdag 1 november ook te zien op: za. 2, vr. 8, za. 9, zo. 10 (matinee), vr. 15, za. 16 en zon. 17 (matinee) november. De avondvoorstellingen beginnen om 20.00 uur, de matinees om 14.30 uur. Theater De Verdieping, Jannewekken 19a, Zierikzee, ingang Lange Pad (parkeren Gasthuisboomgaard). Info en kaartverkoop: www.theatergroepzierik.nl

 

Feestje vol metaforen

De volledige cast van ‘De Revisor’ (foto: Peter Kouwijzer)

GEZIEN: Donderdag 1 november ‘De Revisor’ Theatergroep Zierik, Theater De Verdieping Zierikzee; tekst: Nikolaj Gogol; bewerking/regie: Yolanda Smits; spelers: Tamara van As, Gabri de Groot, Kalijn de Groot, Mels Hoogenboom, Jessica Heeren, Cora Hoogstrate, Renée van der Hulle, Inge Kooijmans, Jeffrey Limburg, Joost de Oude, Maryse van de Plasse, Hildegard van Popering, Yolanda Smits, Anton de Vlieger.

‘De Revisor’ in de versie van Theatergroep Zierik verleidt de toeschouwers tot een avondje uitbundig of besmuikt lachen om zichzelf. Maar voor wie de herkenning niet wil erkennen, is er een vluchtroute. Alle malle personages in kleurrijke, gekke uitdossing brengen het verhaal over de gebeurtenissen lekker vet. Zo over de top, dat je als publiek dankbaar gebruik kunt maken van de geboden afstand en kunt doen alsof dit allemaal niks met onszelf te maken heeft. Maar dat heeft het natuurlijk wel degelijk. ‘De Revisor’ gaat in feite over alle kwalijke kanten die een mens nou eenmaal heeft: hebzucht, jaloezie, ijdelheid, machtswellust, geldingsdrang en nog veel meer. De vette knipoog getuigt dan weer wel van compassie met al die drukdoende mensjes die achter hun lusten aan rennen en die doodsbang zijn dat hun kwalijke kantjes worden bloot gelegd. Daarmee wordt het publiek ook verleid frank en vrij in de voorgehouden lachspiegel te kijken in het besef dat er op ieder van ons wel een vlekje zit.

Regisseur Yolanda Smits heeft talrijke creatieve registers open getrokken om de hilariteit van de onbeschaamde mensheid te benadrukken. Zo wordt deze voorstelling tot een feestje vol metaforen. Het zou een spoiler zijn om ze hier volledig te omschrijven, maar wel moet gezegd dat er veel te lachen valt en dat die inventieve vondsten respect afdwingen. Het verhaal speelt zich af in het dorpje Dendermalsen. Gemeentebestuur en enkele zakenlieden schrikken zich rot als bekend wordt dat er een undercover controleur – een zogeheten revisor – naar het dorp zal komen om te onderzoeken of hier alles wel volgens de regels toegaat.  Nee dus, er wordt hier immers nogal wat ‘olie in de machines’ gedaan om de boel goed gesmeerd te laten verlopen. Er wordt zo hier en daar ook nogal wat onder het tapijt geveegd. Echt een dolle boel wordt het als de verkeerde persoon voor die revisor wordt aangezien. In werkelijkheid blijkt deze man een geflopte theatermaker. Hij ziet zijn kans schoon hier een stevig slaatje uit te slaan en hij is bovendien gemeen genoeg en passant wat dwepende vrouwen aardig voor de gek te houden.

Hildegard van Popering (l) als Pien Dobbelman en Tamara van As als Fleur Tellegen (foto: Peter Kouwijzer)

Om dit kleurrijke feestje te laten draaien, wordt er door de spelers keihard gewerkt. De kracht van deze voorstelling zit vooral in het ensemblespel. Met name de burgemeester en de drie wethouders blinken hier in uit met onder meer prima uitgevoerde staccato-bewegingen. Ook het zakenduo Fien en Pien Dobbelman is een lust voor het oog. Burgemeestersdochter Maria verrast als dom en lelijk gansje met haar hilarische uithalen en prima timing bij het flauwvallen. Mooie rustmomenten tussen alle hilariteit bieden de geïsoleerde scènes waarin de andere burgemeestersdochter Miesje de vluchteling Osman helpt bij zijn inburgeringscursus. Ook ICT-er Jannes van Dongen geeft een prettige tegenkleur. Hij lijkt een geheel eigen plekje veroverd te hebben tussen al die drukdoende bestuurders en managers.

Mels Hoogenboom als burgemeester Toon Breed in ’t Veld (foto: Peter Kouwijzer)

Na de pauze begint het stuk iets aan kracht te verliezen. De verhaallijn is over het hoogtepunt heen, de kennismaking met alle personages is voltooid en er ontstaat wat gewenning. Bovendien begint de burgemeester zichzelf wat te overschreeuwen en zou de vermeende revisor zijn spelmotor juist af en toe iets meer power mogen geven. Met de talkshow van Eva Jinek krijgt de voorstelling toch weer even een nieuwe impuls. Bijna tot slot klinkt ‘Alle Menschen werden Brüder’, maar even wachten met applaus, want de korte uitleiding van Miesje en Osman is de moeite waard om te horen.

‘De Revisor’ in Theater De Verdieping, (ingang Lange Pad) in Zierikzee is nog te zien op 2, 3, 8, 9, 10, 15, 16 en 17 november, steeds aanvang 20.00 uur en op zaterdag 10 november ook om 14.00 uur. Reserveren: www.theatergroepzierik.nl