Dwingende Jossen laten publiek veel vrijheid

Scène uit ‘De Jossen’ (foto: Peter Kouijzer)

GEZIEN: Vrijdag 1 november, Theater De Verdieping, Zierikzee: ‘De Jossen’ – Theatergroep Zierik; tekst: Tom Lanoye; regie: Nelleke Tamerus; spel: Yolanda Smits, Maryse van de Plasse, Tamara van As, Margaret van Velthoven, Inge Kooijmans, Nettie Jumelet, Mels Hoogenboom, Justin Troost; muziek: Frans Blanker.

Ze leven met z’n achten in ‘Het Josdom’ en ze heten allemaal Jos. Dat is praktisch, want onderscheid hoeft er niet te zijn. Ze vormen immers een hechte groep, waarin iedereen gelijk is en waarin ze allemaal dezelfde gevoelens en opvattingen hebben. Dat voelt als een warm bad, als een veilig nest. Het moet heerlijk zijn om in ‘Het Josdom’ te vertoeven.

Nou ja…totdat je voelt dat je toch niet altijd zo gelukkig bent binnen zo’n dwingende groep, dat je af en toe ook wel eens iets voor jezelf wilt doen, iets anders wilt vinden en denken dan die anderen binnen de groep. Dan….ga je ineens even buiten de kring staan, maar dat betekent dan meteen een enorme stap waar heel veel moed voor nodig is. Want je weet, dat de anderen niet blij zullen zijn, het niet kunnen of willen begrijpen, je zo snel mogelijk weer terug in de kring willen hebben. Dat ze er alles aan zullen doen om je te overtuigen dat je aan het dwalen bent. Dat ze op allerlei manieren zullen proberen om je volledig ‘terug te bekeren’.  Door ogenschijnlijk een beetje mee te bewegen met jouw twijfels, maar ook door je geen kans te geven te ontsnappen, door je letterlijk de pas af te snijden. En als dat allemaal niet werkt dan maar door je letterlijk dood te knuffelen.  Het vergt moed en doorzettingsvermogen om uit zo’n knuffeldood te herrijzen, maar als dat lukt, lonkt ook de vrijheid: schitterend én angstaanjagend, want je weet niet hoe die vrijheid eruit zal zien, of er daar ook muziek zal klinken en er een warm nest zal zijn. Maar wat je wel weet is, dat je er jezelf zult mogen zijn.

Scène uit ‘De Jossen’ (foto Peter Kouijzer)

In ‘De Jossen’ wordt dit thema op knappe wijze verbeeld en verteld.  Auteur Tom Lanoye gooide alle tekst van alle Jos-personages op een hoop en liet aan de regie over om de teksten per Jos te verdelen. Nelleke Tamerus is daarin zeer zorgvuldig te werk gegaan en heeft daarmee herkenbare mensen gecreëerd, die reageren zoals je vanuit hun persoon kunt verwachten. ‘De Jossen’ is een absurdistisch toneelstuk, dus geen zeer toegankelijk verhaal dat je als toeschouwer op een bordje geserveerd krijgt. Maar het publiek krijgt wel heerlijke metaforen opgediend om de tanden in te kunnen zetten en daarmee ook de vrijheid krijgt voor je eigen herkenning. Iedereen heeft immers wel een ervaring die op enigerlei wijze vergelijkbaar is met ‘De Jossen’: Het uiteen vallen van een vriendschap, je niet meer kunnen verenigen met de opvattingen van een ander, je eigen ambities en verlangens willen gaan volgen, maar ook het star vasthouden aan tradities en verbanden omdat ze ooit wél leuk waren.

Het klinkt misschien wat zwaar, maar dan moet snel gezegd worden dat de cast fijn, licht en humorvol spel brengt als evenwichtig presterend ensemble. Fijn om naar te kijken, al had de kleding misschien net wat meer aandacht mogen krijgen. De afstemming in kleuren en nuances doet het goed, maar iets meer uniformiteit had die acht Jossen wellicht gepast. De live-muziek door multi-instrumentalist Frans Blanker geeft de voorstelling een belangrijke meerwaarde, want voegt spanning, sfeer en extra groepsgevoel toe.

‘De Jossen’ is een opmerkelijk stuk, geen hapklare brok, maar weer een fijne productie in de rijk gevarieerde opvoeringsgeschiedenis van Theatergroep Zierik. Nog te zien op: 2, 8, 9, 10 (matinee) 15, 16 en 17 (matinee) november. De avondvoorstellingen beginnen om 20.00 uur, dat zondagmatinees om 14.30 uur. Kaarten à € 12,50 zijn te reserveren via: www.theatergroepzierik.nl

 

Je onderscheiden in groep vergt moed

Knusse scène in ‘Het Josdom’ (foto: Peter Kouijzer)

‘Val en revival der saamhorigheid’ is de ondertitel van het toneelstuk ‘De Jossen’ van de bekende Vlaamse schrijver Tom Lanoye. Het stuk gaat vrijdagavond 1 november 2019 in première bij Theatergroep Zierikzee in theater De Verdieping in Zierikzee, onder regie van Nelleke Tamerus.

Die ondertitel zegt veel over het thema van het verhaal: Het spanningsveld tussen eigen identiteit en groepsdruk. ,,Dit stuk stond allang op mijn lijstje om te regisseren. Om verschillende redenen’’, laat Nelleke weten. ,,In de eerste plaats om de prachtige teksten. Tom Lanoye gebruikt een mooi soort klassieke Vlaamse taal. Dat spreekt me aan. Verder heb je als regisseur heel veel ruimte en vrijheid voor eigen interpretatie, ook bij de vormgeving en tenslotte vind ik het thema ook heel boeiend.’’  Nelleke zegt die worsteling tussen het groepsgevoel en individu wel te herkennen. ,,Ik heb daar zelf ook best lang over gedaan. Binnen een groep  conformeerde ik me meestal aan de meningen daarbinnen. Het heeft wel even geduurd voor ik voor mezelf durfde te gaan spreken. Het voelt in feite ook veilig om binnen de saamhorigheid van een groep te blijven.’’ Nelleke denkt dat veel meer mensen die twijfel herkennen.  Binnen kerkgemeenschappen zullen, volgens haar, ook wel mensen zijn die het voor zichzelf niet altijd helemaal eens zijn met alle opvattingen en standpunten daarbinnen. Ook het uit de kast komen over seksuele geaardheid blijkt anno 2019 voor velen vaak nog een worsteling, meent Nelleke. In ‘De Jossen’ wil zij deze thematiek op absurdistische, humoristische en vooral ook herkenbare wijze tot uiting brengen.

Het verhaal speelt zich af in het zogeheten ‘Josdom’, een gemeenschap van bewoners die de toeschouwers graag laten meegenieten van hun warme cultuur, gebaseerd op saamhorigheid en pure liefde. Ze heten ze allemaal Jos. Dat is gemakkelijk: één keer roepen en ze reageren allemaal. En niet alleen hun naam is hetzelfde; ze zijn hetzelfde, ze horen bij elkaar, ze houden van elkaar. Er is geen ik, geen jij er is alleen maar wij. ,,Samen mij zijn, samen vrij zijn.’’ Dat klinkt prachtig, maar in de praktijk blijkt het toch wat anders uit te pakken. Er is namelijk een knelpunt: De principes van gelijkheid en vrijheid blijken met elkaar te botsen.

Scène uit ‘De Jossen’ (foto Peter Kouijzer)

Tom Lanoye schreef dus de tekst, maar laat het aan de regie over aan welke ‘Jos’ die teksten worden toebedeeld. ,,Dat was een hele puzzel, maar boeiend om te doen’’, laat Nelleke weten. ,,Het is wel een absurdistisch stuk, maar ik wilde wel personages van vlees en bloed neerzetten, zodat de toeschouwers verbinding kunnen krijgen met de mensen op de speelvloer en er herkenning ontstaat met de situatie waarin ze verkeren.’’

In ‘De Jossen’ spelen acht personages, waarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen man en vrouw. De spelers zijn: Yolanda Smits, Maryse van de Plasse, Tamara van As, Margaret van Velthoven, Inge Kooijmans, Nettie Jumelet, Mels Hoogenboom, Justin Troost. Een belangrijk aandeel in de voorstelling heeft ook multi-instrumentalist Frans Blanker. ,,Ik wilde zo graag live muziek in de voorstelling. Juist omdat muziek het gevoel van saamhorigheid extra kan versterken’’, zegt Nelleke.

‘De Jossen’ is na de première op vrijdag 1 november ook te zien op: za. 2, vr. 8, za. 9, zo. 10 (matinee), vr. 15, za. 16 en zon. 17 (matinee) november. De avondvoorstellingen beginnen om 20.00 uur, de matinees om 14.30 uur. Theater De Verdieping, Jannewekken 19a, Zierikzee, ingang Lange Pad (parkeren Gasthuisboomgaard). Info en kaartverkoop: www.theatergroepzierik.nl

 

‘Pas de deux’: Wat een toneelfeest!

Scène uit ‘Pas de deux’ (foto: Peter Kouijzer)

Gezien: ‘Pas de deux’ van Hugo Claus, vrij. 15 februari 2019, Theatergroep Zierik, Theater De Verdieping, Zierikzee; regie: Cees Möhlmann, Spel: Mels Hoogenboom, Tamara van As, Justin Troost.

Misschien gebiedt de eerlijkheid een waarschuwing vooraf: Ik houd van teksttoneel, ik houd van het toneelwereldje achter de schermen en ik houd vooral van amateurtoneelspelers die er – wars van ijdelheid – ‘vol in gaan’ en steeds weer iets verrassends laten zien.  Dat beïnvloedt en kleurt mijn mening over deze voorstelling bij Theatergroep Zierik. Dat moet dan maar…. een recensie is tenslotte ook maar de mening van één mens. En ieder ander mens mag daar anders over denken. Tenminste….. als dat genuanceerd gebeurt, want dat Mels Hoogenboom, Tamara van As en Justin Troost onder regie van Cees Möhlmann met ‘Pas de deux’ een groot toneelfeest bieden, lijdt geen enkele twijfel.

Waarom is het zo’n festijn om als voyeurs op de tribune een avond lang getuigen te mogen zijn van twee mensen die repeteren voor een specifieke scène in een toneelstuk (De Vossenjacht) met assistentie van een bescheiden technicus/manusje van alles? Omdat er heel veel aan de hand is tussen die man en die vrouw, omdat ze een stormachtige liefdesverhouding hebben gehad, omdat ze in feite aan elkaar verslaafd zijn, maar omdat ze elkaar het leven ook onmogelijk maken en tevergeefs proberen met andere liefdespartners hun leven voort te zetten. En nu staan ze dus weer tegenover elkaar in een broeierige liefdesscène. Zonder regisseur, want die ligt in coma in het ziekenhuis. Maar ‘the show must go on’ en dus gaan deze twee spelers: Gerard Brattinga en Mia Bresser samen repeteren, terwijl die trouwe inspeciënt Dickie van der Veen voor het licht zorgt én ingrijpt als het echt gierend uit de klauw dreigt te lopen tussen Gerard en Mia. Steeds meer laten zij immers de grens tussen werkelijkheid en fictie vervagen. Het ene moment spelen zij als Volpone en Celia de sterren van de hemel , het andere moment vallen ze hunkerend als zichzelf elkaar in de armen of krabben ze elkaar bijna de ogen uit. Dat vergt inlevingsvermogen, opperste tekstbeheersing,  gevoel voor timing en schakelen, schakelen, schakelen. En dat kunnen Hoogenboom en Van As. Ze kunnen dat goed, heel goed, heel, heel goed. En als fraaie tegenhanger voor hun explosieve spel is daar dan Justin Troost met een bijna vertederende invulling van zijn onmisbare rol als Dickie. Ook hij  schakelt verrassend mooi tussen de bescheiden jongen op de achtergrond en de attente vent die de boel nauwlettend in de gaten houdt.

Scène uit ‘Pas de Deux’ (foto: Peter Kouijzer)

Nou en dan biedt de tekst van een verbaal vilein varken als Hugo Claus natuurlijk ook heel veel te genieten voor iedereen die enige weet van toneel maken heeft. Bijvoorbeeld mensen die zelf ooit bibberend in de coulissen staan en ‘pygmeeën’ in hun darmen voelen drammen, zullen geraakt worden door een beschouwing van Gerard Brattinga over zijn vak als acteur. Cees Möhlmann heeft de oorspronkelijke tekst van ‘Pas de deux’ uit 1973 en van de hernieuwde versie uit 1997 zelf nog subtiel geactualiseerd, waardoor deze wat breder toegankelijk wordt.

Rest nog te constateren dat het stuk naast rauwheid en emoties ook heel veel humor biedt voor alle voyeurs op de tribune. Nou ja en als er nou nog wat geschaafd zou kunnen worden, zou Mia misschien wat minder doelloos in haar handtas kunnen rommelen, zou er echt wel wat minder wijn kunnen vloeien om net zo dronken te worden en zou het een prettiger aanzien geven als de divan óf iets hoger óf in elk geval wat steviger zou zijn. Kanttekeningen in de marge, want ‘Pas de deux’ is een toneelfeest, maar dat had ik al gezegd.

‘Pas de deux’ wordt ook gespeeld vanavond (zaterdag 16-2) en verder op  vrijdag 22 februari, om 20.00 uur,  op zondagmiddag 24 februari om 14.00 uur en op vrij. 1, za. 2,  don. 7 en za. 9 maart om 20.00 uur. Voor reserveren zie: www.theatergroepzierik.nl

 

Liefde achter de coulissen

Scène uit ‘Pas de deux met vlnr Justin Troost, Tamara van As en Mels Hoogenboom (foto Peter Kouijzer)

Theatergroep Zierik speelt vanaf vrijdag 15 februari 2019 in Theater De Verdieping in Zierikzee het toneelstuk ‘Pas de deux’ van Hugo Claus. Het is een tragikomedie die zich afspeelt achter de coulissen en het toneel en de toeschouwers mogen als voyeurs de liefdesstrijd tussen een hij (Gerard Brattinga) en een zij (Mia Bresser) meebeleven. Dat belooft een intense ervaring te worden, want Gerard en Mia kunnen niet met elkaar, maar ook zeker niet echt zonder elkaar leven. Maar nu tijdens dit verhaal zijn deze twee mensen wel tijdens een bepaalde periode op elkaar aangewezen.

Zij zijn beide toneelspelers en repeteren een romantische scène voor een bekend toneelstuk (‘Volpone’). Zij doen dat  zonder regisseur, want die ligt met een hersenbloeding in het ziekenhuis. Maar ‘the show must go on’, dus gaan Gerard en Mia ook door met de repetities. Voor de technische ondersteuning is inspeciënt Dickie van der Veen daar ook bij aanwezig.  Gerard en Mia hebben vroeger een liefdesrelatie gehad, maar die is stuk gelopen. Nu staan ze dus weer tegenover elkaar in het repetitielokaal. Oude gevoelens, verlangens en frustraties komen weer boven en vermengen zich met de teksten van het stuk dat ze repeteren. De grenzen tussen spel en werkelijkheid lijken steeds verder te vervagen.

,,Het is heerlijk om weer een keer op de millimeter te mogen regisseren, dus in een kleine bezetting van drie mensen, zeer ervaren spelers. Een stuk als dit kun je echt niet met beginnende acteurs spelen’’, zegt regisseur Cees Möhlmann. Een productie met een kleine bezetting  bij een Theatergezelschap met behoorlijk wat gretige spelers is best ‘een dingetje’. ,,Ja, dat moet inderdaad wel even besproken worden’’, erkent Cees. Maar na de eerdere productie ‘De Revisor’ met 14 spelers en de volgende productie ‘De Jossen’ met wederom een vrij grote bezetting, kreeg hij de ruimte om met ‘Pas de deux’ aan de slag te gaan. Cees speelde ooit zelfde rol van Gerard en bewaart daar goede herinneringen aan. Dat is 26 jaar geleden toen Lies Hanse dit stuk regisseerde en er haar middenkader-regie diploma mee behaalde.

Cees memoreert dat Hugo Claus ‘Pas de deux’ in 1973 heeft geschreven en er in 1997 een geactualiseerde versie van maakte onder de titel ‘De Komedianten’. Cees gebruikt een groot deel van die geactualiseerde versie en heeft waar nodig nog wat aanpassingen in de tekst aangebracht. Het verhaal vertelt ook iets over de toneelwereld, maar is toch vooral een themastuk en dat wil zeggen dat de liefde en vooral de onmogelijkheid daarvan als een rode draad door het verhaal loopt. ,,Claus was een grote Vlaamse schrijver en wist ook veel van toneel. Hij heeft zelf ook aardig wat stukken geregisseerd. Zijn regieaanwijzigingen zijn vaak dan ook heel zinnig.  Dit stuk is voor een deel gebaseerd op zijn stormachtige verhouding met de Nederlandse actrice Kitty Courbois’’, vertelt Cees.

Scène uit Pas de deux. (foto Peter Kouijzer)

Wat is voor hem nou het verschil tussen het regisseren van een grote groep of in een kleine bezetting? ,,Met een cast van deze drie mensen en hun uitstekende tekstbeheersing kan ik aan elk detail aandacht geven, letten op elke punt en elke komma. Het is een geweldige ontdekkingstocht die je met elkaar kunt maken. Je steeds afvragen waarom en hoe iets wordt gezegd, wat ze echt menen en wat niet. Net zo lang zoeken tot wat er gespeeld en gezegd wordt, eruit ziet en klinkt alsof het echt waar is.’’ Volgens de regisseur gaat het publiek er een kostelijke toneelvoorstelling aan beleven, want…,,Het is bloedspannend, erotisch, rauw, schokkend af en toe zelfs en er zit veel humor in.’’

‘Pas de deux’ wordt na de première op vrijdag 15 februari ook gespeeld op 16,  en 22 februari, om 20.00 uur en op zondagmiddag 24 februari om 14.00 uur en verder op 1, 2, 7 en 9 maart om 20.00 uur. Voor reserveren zie: www.theatergroepzierik.nl

Extra voorstelling ‘Een Sneeuw’

ZIERIKZEE – Theatergroep Zierik brengt woensdagavond 30 mei 2018 een extra voorstelling van de tragi-komedie ‘Een Sneeuw’ van Willem-Jan Otten in Theater De Verdieping in Zierikzee. Na de druk bezochte voorstellingsreeks eind maart/begin april  bleek er nog een wachtlijst te zijn met belangstellenden. Tevens leefde binnen cast en crew het verlangen nog geen definitief afscheid te nemen van deze productie. Maar ja: ‘Tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren’, zoals de gevleugelde woorden van de Vlaamse dichter Willem Elsschot luiden.

Nou stonden er in dit geval niet zozeer wetten in de weg, maar praktische bezwaren moesten er zeker wel uit de weg geholpen worden. Want: hoe krijg je een cast met negen druk bezette mensen weer bijeen voor repetitie en voorstelling? Uiteindelijk konden er toch data worden geprikt en prijkt de extra voorstelling van ‘Een Sneeuw’ nu op de agenda: woensdag 30 mei, aanvang 20.00 uur in Theater De Verdieping, Jannewekken 19A, Zierikzee, ingang aan het Lange Pad, 1e etage.  (Parkeren: Gasthuishuisboomgaard, achter AH).

De titel ‘Een Sneeuw’ is geïnspireerd op het gelijknamige gedicht van J. H. Leopold. Sneeuw speelt ook op diverse manieren een rol in deze tragi-komedie van Willem-Jan Otten. Sneeuw staat gelijk voor kou. Kou daar buiten, maar de leden van de familie Quint doen binnen verwoede pogingen om het warm en vrolijk te maken. Of ze daarin slagen, valt nog te bezien. Sneeuw biedt ook schoonheid. ,,Het lijkt wel een Japanse prent’’, zegt moeder Agnes Quint enthousiast. En sneeuw kan ook alles bedekken: letterlijk én figuurlijk. Alles kan er dus lieflijk en hagelwit uitzien, maar onder dat zachte sneeuwdek schuilen de werkelijkheid en de schaduwen van het verleden. Of je het daar dan over moet hebben, over dat verleden, is nog maar de vraag. Wat Agnes Quint betreft liever niet. Dat is ook helemaal niet goed voor haar vriend Panda. Hij heeft het al moeilijk genoeg gehad de laatste tijd, dus nu op zijn verjaardag wil zij het graag vrolijk en gezellig hebben. Dat willen haar kinderen en kleinkinderen ook wel, maar hoe moet je dat doen als je steeds op drift bent om te voorkomen dat het verleden je weer in je nekvel pakt?

De spelers zijn: Cees Möhlmann, Yolanda Smits, Hildegard van Popering, Mels Hoogenboom, Maryse van de Plasse, Justin Troost, Tamara van As, Ylva Spiekerman van Weezelenburg, Floris Hoogenboom.

Zie ook: http://www.theatergroepzierik.nl

Scènefoto’s gemaakt door Peter Kouijzer.

Alles voor het (eigen) kind

02_pk_0711

Scène uit ‘Juf Mulder moet weg’. 

Ze lijken het volkomen eens, die vijf ouders bijeen in het klaslokaal om juf Mulder van groep 8 eens flink de waarheid te zeggen: Zij voldoet niet meer, zij gaat niet goed met hun kroost om,  de cijfers van kinderen buitelen naar beneden, straks missen ze de boot voor het VWO en dat kan nooit aan die kinderen zelf liggen, maar aan Juf Mulder, dus….. die moet weg.

Dat is zeer kort samengevat waar het om draait in de nieuwe productie bij Toneelvereniging Heer Hendrik, die vrijdagavond in première ging in ’s Heer Hendrikskinderen. ,,Juf Mulder moet weg’’ van de Duitse auteur Lutz Hübner werd nooit eerder in Nederland gespeeld en dat is best opmerkelijk, want het betreft een zeer toegankelijk stuk met heel veel herkenning voor mensen in het onderwijs en voor alle ouders die het beste met hun kind voor hebben. Regisseur Willem Ploum, met co-regie van Marianne Blankenburgh, geeft een herkenbare eigen signatuur af met deze voorstelling. Hij heeft er bewust voor gekozen vooral de tekst het werk te laten doen. Met tekstkennis, intonatie, articulatie en over het algemeen ook de timing is het dan ook prima in orde. De cast bestaat uit zes zeer toegewijde spelers: Addie van de Walle, Justin Troost, Maryse van de Plasse, Rieke Goedegebuur, Angelique Boonman en Daniël Obbink. Zij blijken prima op elkaar te zijn ingespeeld en de dialogen flitsen dan ook pittig heen en weer. Soms echter zo pittig en op zo’n stevig, maar langdurig hetzelfde niveau, dat je als publiek ook wel eens wat meer nuance zou willen. Overigens kan dat ook met première-spanning te maken hebben.

Hoe eensgezind en vastbesloten de vijf ouders ook lijken, onder de oppervlakte trillen voortdurend het eigen belang en de betrokkenheid met het eigen kind. In die eensgezindheid verschijnen dan ook al snel barstjes. Specifiek Rieke Goedegebuur weet zich daarin met subtiel spel te onderscheiden. Alle personages worden met iets aangezette contouren neergezet. Angelique Boonman mag daarin als verzenuwde moeder het verst gaan en dat levert enkele humoristische fragmenten op. Zij krijgt prettig tegenspel van Daniël Obbink, die in zijn rol van haar echtgenoot in dit stuk een persoonlijk groei als speler laat zien. Dat geldt ook voor Justin Troost die overigens nog wel een breder register beschikbaar lijkt te hebben om te schakelen in emoties.  Maryse van de Plasse geeft haar personage als ambitieuze én relativerende rijksambtenaar een lekkere vileine invulling en bijpassende mimiek. Addie van de Walle overtuigt volkomen als aanvankelijk gekwetste docente, die zichzelf vervolgens weet te herpakken. Uiteindelijk blijkt Juf Mulder immers net zo onbeschaamd te kunnen manipuleren als de betrokken ouders. Kanttekeningen zouden gemaakt kunnen worden bij de geloofwaardigheid van ‘een cijferlijstje in een handtas’ en bij de snelle omslag van de stemming bij enkele ouders,  maar die doen niks af aan weer een fijne toneelavond bij Heer Hendrik.

De voorstelling is vanavond (zaterdag 19 november) nogmaals te zien in het Heer Hendrikhuis in ’s Heerhendrikskinderen en daar ook op vrijdag 25 en zaterdag 26 november en verder op vrijdag 2 december in dorpshuis De Wemel in Wemeldinge, steeds om 20.30 uur.

09_pk_0711