Dwingende Jossen laten publiek veel vrijheid

Scène uit ‘De Jossen’ (foto: Peter Kouijzer)

GEZIEN: Vrijdag 1 november, Theater De Verdieping, Zierikzee: ‘De Jossen’ – Theatergroep Zierik; tekst: Tom Lanoye; regie: Nelleke Tamerus; spel: Yolanda Smits, Maryse van de Plasse, Tamara van As, Margaret van Velthoven, Inge Kooijmans, Nettie Jumelet, Mels Hoogenboom, Justin Troost; muziek: Frans Blanker.

Ze leven met z’n achten in ‘Het Josdom’ en ze heten allemaal Jos. Dat is praktisch, want onderscheid hoeft er niet te zijn. Ze vormen immers een hechte groep, waarin iedereen gelijk is en waarin ze allemaal dezelfde gevoelens en opvattingen hebben. Dat voelt als een warm bad, als een veilig nest. Het moet heerlijk zijn om in ‘Het Josdom’ te vertoeven.

Nou ja…totdat je voelt dat je toch niet altijd zo gelukkig bent binnen zo’n dwingende groep, dat je af en toe ook wel eens iets voor jezelf wilt doen, iets anders wilt vinden en denken dan die anderen binnen de groep. Dan….ga je ineens even buiten de kring staan, maar dat betekent dan meteen een enorme stap waar heel veel moed voor nodig is. Want je weet, dat de anderen niet blij zullen zijn, het niet kunnen of willen begrijpen, je zo snel mogelijk weer terug in de kring willen hebben. Dat ze er alles aan zullen doen om je te overtuigen dat je aan het dwalen bent. Dat ze op allerlei manieren zullen proberen om je volledig ‘terug te bekeren’.  Door ogenschijnlijk een beetje mee te bewegen met jouw twijfels, maar ook door je geen kans te geven te ontsnappen, door je letterlijk de pas af te snijden. En als dat allemaal niet werkt dan maar door je letterlijk dood te knuffelen.  Het vergt moed en doorzettingsvermogen om uit zo’n knuffeldood te herrijzen, maar als dat lukt, lonkt ook de vrijheid: schitterend én angstaanjagend, want je weet niet hoe die vrijheid eruit zal zien, of er daar ook muziek zal klinken en er een warm nest zal zijn. Maar wat je wel weet is, dat je er jezelf zult mogen zijn.

Scène uit ‘De Jossen’ (foto Peter Kouijzer)

In ‘De Jossen’ wordt dit thema op knappe wijze verbeeld en verteld.  Auteur Tom Lanoye gooide alle tekst van alle Jos-personages op een hoop en liet aan de regie over om de teksten per Jos te verdelen. Nelleke Tamerus is daarin zeer zorgvuldig te werk gegaan en heeft daarmee herkenbare mensen gecreëerd, die reageren zoals je vanuit hun persoon kunt verwachten. ‘De Jossen’ is een absurdistisch toneelstuk, dus geen zeer toegankelijk verhaal dat je als toeschouwer op een bordje geserveerd krijgt. Maar het publiek krijgt wel heerlijke metaforen opgediend om de tanden in te kunnen zetten en daarmee ook de vrijheid krijgt voor je eigen herkenning. Iedereen heeft immers wel een ervaring die op enigerlei wijze vergelijkbaar is met ‘De Jossen’: Het uiteen vallen van een vriendschap, je niet meer kunnen verenigen met de opvattingen van een ander, je eigen ambities en verlangens willen gaan volgen, maar ook het star vasthouden aan tradities en verbanden omdat ze ooit wél leuk waren.

Het klinkt misschien wat zwaar, maar dan moet snel gezegd worden dat de cast fijn, licht en humorvol spel brengt als evenwichtig presterend ensemble. Fijn om naar te kijken, al had de kleding misschien net wat meer aandacht mogen krijgen. De afstemming in kleuren en nuances doet het goed, maar iets meer uniformiteit had die acht Jossen wellicht gepast. De live-muziek door multi-instrumentalist Frans Blanker geeft de voorstelling een belangrijke meerwaarde, want voegt spanning, sfeer en extra groepsgevoel toe.

‘De Jossen’ is een opmerkelijk stuk, geen hapklare brok, maar weer een fijne productie in de rijk gevarieerde opvoeringsgeschiedenis van Theatergroep Zierik. Nog te zien op: 2, 8, 9, 10 (matinee) 15, 16 en 17 (matinee) november. De avondvoorstellingen beginnen om 20.00 uur, dat zondagmatinees om 14.30 uur. Kaarten à € 12,50 zijn te reserveren via: www.theatergroepzierik.nl

 

Je onderscheiden in groep vergt moed

Knusse scène in ‘Het Josdom’ (foto: Peter Kouijzer)

‘Val en revival der saamhorigheid’ is de ondertitel van het toneelstuk ‘De Jossen’ van de bekende Vlaamse schrijver Tom Lanoye. Het stuk gaat vrijdagavond 1 november 2019 in première bij Theatergroep Zierikzee in theater De Verdieping in Zierikzee, onder regie van Nelleke Tamerus.

Die ondertitel zegt veel over het thema van het verhaal: Het spanningsveld tussen eigen identiteit en groepsdruk. ,,Dit stuk stond allang op mijn lijstje om te regisseren. Om verschillende redenen’’, laat Nelleke weten. ,,In de eerste plaats om de prachtige teksten. Tom Lanoye gebruikt een mooi soort klassieke Vlaamse taal. Dat spreekt me aan. Verder heb je als regisseur heel veel ruimte en vrijheid voor eigen interpretatie, ook bij de vormgeving en tenslotte vind ik het thema ook heel boeiend.’’  Nelleke zegt die worsteling tussen het groepsgevoel en individu wel te herkennen. ,,Ik heb daar zelf ook best lang over gedaan. Binnen een groep  conformeerde ik me meestal aan de meningen daarbinnen. Het heeft wel even geduurd voor ik voor mezelf durfde te gaan spreken. Het voelt in feite ook veilig om binnen de saamhorigheid van een groep te blijven.’’ Nelleke denkt dat veel meer mensen die twijfel herkennen.  Binnen kerkgemeenschappen zullen, volgens haar, ook wel mensen zijn die het voor zichzelf niet altijd helemaal eens zijn met alle opvattingen en standpunten daarbinnen. Ook het uit de kast komen over seksuele geaardheid blijkt anno 2019 voor velen vaak nog een worsteling, meent Nelleke. In ‘De Jossen’ wil zij deze thematiek op absurdistische, humoristische en vooral ook herkenbare wijze tot uiting brengen.

Het verhaal speelt zich af in het zogeheten ‘Josdom’, een gemeenschap van bewoners die de toeschouwers graag laten meegenieten van hun warme cultuur, gebaseerd op saamhorigheid en pure liefde. Ze heten ze allemaal Jos. Dat is gemakkelijk: één keer roepen en ze reageren allemaal. En niet alleen hun naam is hetzelfde; ze zijn hetzelfde, ze horen bij elkaar, ze houden van elkaar. Er is geen ik, geen jij er is alleen maar wij. ,,Samen mij zijn, samen vrij zijn.’’ Dat klinkt prachtig, maar in de praktijk blijkt het toch wat anders uit te pakken. Er is namelijk een knelpunt: De principes van gelijkheid en vrijheid blijken met elkaar te botsen.

Scène uit ‘De Jossen’ (foto Peter Kouijzer)

Tom Lanoye schreef dus de tekst, maar laat het aan de regie over aan welke ‘Jos’ die teksten worden toebedeeld. ,,Dat was een hele puzzel, maar boeiend om te doen’’, laat Nelleke weten. ,,Het is wel een absurdistisch stuk, maar ik wilde wel personages van vlees en bloed neerzetten, zodat de toeschouwers verbinding kunnen krijgen met de mensen op de speelvloer en er herkenning ontstaat met de situatie waarin ze verkeren.’’

In ‘De Jossen’ spelen acht personages, waarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen man en vrouw. De spelers zijn: Yolanda Smits, Maryse van de Plasse, Tamara van As, Margaret van Velthoven, Inge Kooijmans, Nettie Jumelet, Mels Hoogenboom, Justin Troost. Een belangrijk aandeel in de voorstelling heeft ook multi-instrumentalist Frans Blanker. ,,Ik wilde zo graag live muziek in de voorstelling. Juist omdat muziek het gevoel van saamhorigheid extra kan versterken’’, zegt Nelleke.

‘De Jossen’ is na de première op vrijdag 1 november ook te zien op: za. 2, vr. 8, za. 9, zo. 10 (matinee), vr. 15, za. 16 en zon. 17 (matinee) november. De avondvoorstellingen beginnen om 20.00 uur, de matinees om 14.30 uur. Theater De Verdieping, Jannewekken 19a, Zierikzee, ingang Lange Pad (parkeren Gasthuisboomgaard). Info en kaartverkoop: www.theatergroepzierik.nl

 

‘Vuurdoop’ neemt je mee naar weleer

Paula Schiettekatte (l) en Nelleke Tamerus in hun jaren 70 outfit. (foto Ernesta Verburg)

ABBA won het songfestival met ‘Waterloo’, het Nederlands voetbalelftal verloot de WK-finale van Duitsland . Dan hebben we het over het jaar 1974. Veel mensen zullen zich dat jaar nog herinneren. Dat jaar staat centraal in de voorstelling ‘Vuurdoop’ van De Rederijkers Zierikzee die woensdag 4 september in première gaat. In deze nieuwe productie gaat het verhaal echter ook veel verder terug in de geschiedenis.

‘Vuurdoop’ wordt gebracht als een zogeheten raamvertelling. De voorstelling begint met een collectieve scène waarin het publiek getuige is van een repetitie bij een amateurtoneelgroep voor een verhaal over hekserij in 1566. Brandstapels waren aan de orde van de dag. De repetitie verloopt niet vlot, het zomerreces dient zich aan, na de vakantie moet er nog hard gewerkt worden tot aan de première. De toeschouwers krijgen, verdeeld in groepjes, vervolgens in vijf scènes te zien hoe het de leden van de toneelgroep tijdens die zomer van 1974 vergaat. De regisseur met zijn gezin in een Dafje op weg naar Frankrijk bijvoorbeeld, een groep vrienden in café De Banjaard tijdens die WK-finale, in de school verderop de voorbereiding voor een bonte avond en een inkijkje in het toenmalig zusterhuis bij het Rode Kruisziekenhuis in Zierikzee.

Het stuk is geschreven door het Anne van Hekke en Marcel Modde, terwijl ook regisseur André van Hest tekstbijdragen leverde aan het script. Nu het verhaal vrij dicht bij het heden ligt, is het volgens productieleidster Nelleke Tamerus van belang dat er heel secuur op wordt gelet dat alles klopt, ook wat betreft kleding, accessoires en attributen. ,,Veel mensen koesteren eigen herinneringen aan die periode.’’ Voor 45-plussers brengt ‘Vuurdoop’ wellicht een lekkere golf nostalgie. ,,Maar voor jongeren biedt het stuk juist weer een leuke indruk hoe roerig en boeiend die tijd was’’, benadrukt voorzitter Paula Schiettekatte van De Rederijkers Zierikzee. Ze verwijst ook naar de cast van 38 spelers van jong tot wat ouder en alles wat daar tussen zit.

Nelleke en Paula hebben zichzelf vooruitblikkend op de première al gehuld in een jaren 70 outfit. Ze hopen dat veel bezoekers dat ook doen. ,,Maar dat is niet verplicht hoor, iedereen mag komen zoals hij wil’’, haast Paula zich te zeggen. De voorstellingen worden gegeven in en rond het Scoutinggebouw aan de Van Veenlaan  in Zierikzee en zijn op 4, 5, 6, 7, 11, 12, 13 en 14 september, aanvang 20.00 uur. Meer info: www.rederijkerszierikzee.nl

Waisisi imponeert met zang, woord en beeld

Scène uit ‘Lied zonder vrijheid. Terug naar Terezin’. (Foto Peter Kouijzer)

Gezien: Zaterdag 25 mei 2019 in schuur bij ’t Uulhof, Zierikzee: ‘Lied zonder vrijheid. Terug naar Terezin’, Koor Waisisi m.m.v. Elly Geelhoed Ballet, figuranten; muziek: Mar van der Veer; script en regie: Nelleke Tamerus; muziekensemble: Rianne van der Maas (fluit), Annette Jumelet (viool), Marya Heij (cello).

,,Al zoekend naar een juiste structuur voor de voorstelling kwam ik zoveel mooie verhalen tegen. Verhalen die getuigen van strijdkracht, van hoop, van overlevingsdrang (….) Wat zijn mensen toch onvoorstelbaar krachtige schepsels. Iets van die kracht wil ik laten zien in de voorstelling. De kracht die de gevangenen haalden uit hun geloof, uit de liefde, uit de muziek.’’

Dit is zijn enkele zinnen uit het voorwoord van Nelleke Tamerus in het programmaboekje. Ik wil graag constateren dat zij volledig in haar streven is geslaagd. Samen met koorleider Mar van der Veer natuurlijk, want zijn bewerking van de koorliederen vormen een even belangrijke pijler van deze muziekvoorstelling. Maar wat ik wil benadrukken is dat ‘zoeken naar de juiste structuur’, waar Nelleke het over heeft.  Ga er maar aan staan om die te vinden, want daar staat of valt in feite zo’n ambitieus project van Waisisi mee. Het koor bewees al eerder zijn nek te durven uitsteken met opmerkelijke muziekvoorstellingen. Met ‘Lied zonder vrijheid’ geeft Waisisi in feite een vervolg aan de eerdere productie ‘Ik kus je duizendmaal’.  De koorleden gingen hiervoor zelf naar Theresienstadt, of (in het Tschechisch) Terezin. Dat stadje werd door de nazi’s in de Tweede Wereldoorlog geheel tot een gevangenkamp voor Joden gemaakt. Zij stuwden er specifiek kunstenaars, zangers, musici, architecten, juristen en heel veel kinderen bijeen. Doel van de voorstelling is te tonen hoeveel kracht kunstbeleving in een mens kan bewerkstelligen. Het levert in deze voorstelling talrijke ontroerende en vertederende momenten op met onder meer Jiddische liederen, met het broze en imponerende Summertime, met de fraai uitgevoerde Wals in B van Chopin en vele andere momenten. Verder is er de vrolijkheid van ‘Brundibár’, de kinderopera destijds gemaakt door Hans Krása die in het getto van Terezin in première ging.

Vrolijkheid en kracht uit muziek en zang, maar daarnaast waren er natuurlijk wel degelijk de angst, de ontberingen, de vernederingen en de dood voor velen, zo velen. De makers zijn erin geslaagd een fraai evenwicht te vinden, waardoor je als toeschouwer afwisselend wordt geraakt en zelfs geamuseerd, maar ook intens bij je strot wordt gegrepen. Het spel blijft overwegend licht en zelfs de zang is af en toe bijna cabaretesk, zoals in de liedjes van het duo Johnny and Jones, maar de gesproken citaten van kampbewoners en vooral de projecties van historische feiten geven het zware tegenwicht. De zangeressen van Waisisi zijn geen actrices, maar tonen na diverse producties een duidelijke groei ook in hun performances. Het ballet en de evenwichtige  bijdrage van de figuranten tillen de voorstelling nog wat hoger. De keus voor de locatie is subliem: alles in deze grote boerenschuur draagt bij  aan de beleving vanaf de omgevingsgeluiden tot aan de harde banken en de geur van schapenurine toe.

De voorstelling is nog te zien op vrijdag 31 mei en zaterdag 1 juni. Info kaartverkoop: www.waisisi.nl

 

 

De Blessure, een wintervertelling

Scène uit ‘De Blessure, een wintervertelling’. 

VLISSINGEN – De Zeeuwse Komedie in Vlissingen moet het sinds de sluiting van Theater Vestzak 99 al twee jaar zonder een eigen stek doen, maar dat wil niet zeggen dat er binnen deze vereniging geen toneel meer wordt gemaakt. Als alternatief kiest de Zeeuwse Komedie voor producties op locatie. Zo wordt op zaterdag 16, zondag 17 en zondag 24 december de productie ‘De Blessure, een wintervertelling’ opgevoerd in de bovenzaal van Café de Concurrent aan het Bellamypark in Vlissingen. De tekst en regie zijn van Rens Schot.

‘De Blessure’ is een verhaal met opvallend weinig humor, maar met spanning, sensatie en overmatig drankgebruik.  Veel jeugdherinneringen worden wat vager of verdwijnen zelfs naarmate mensen ouder worden. Maar er zijn gebeurtenissen die langer dan gewenst, een onuitwisbare indruk achterlaten. De moord op de oudste dochter van het gezin Lambooij bijvoorbeeld. En de oplossing van dat gruwelijke gebeuren, niet door de politie, maar door die merkwaardige jongeman van Glacisstraat 22. Of was het misschien zijn moeder die het spoor naar de dader deed vinden?  Enerverende momenten in elk geval uit het leven van vier kinderen Lambooij, die nu nog elk jaar verzamelen in Café De Concurrent om de dood van hun zus Leuntje te herdenken. En misschien denken ze dan toch ook een beetje terug aan die vreemde jongen uit de Glacisstraat, die én held is, én het onderspit delft.

Het verhaal wordt verteld door Jos Broeke als Sjaak, Eva Weststrate als Johanna , Bram van Belzen als Loet, Tabitha Govaarts als Magda en Jeffrey Limburg als de duistere man. De opvoeringen zijn op zat 16 dec. om 14.00 en 16.00 uur; op de zondagen 17 en 24 december om 14.00 , 16.00 uur en 20.00 uur.

Liesbeth Peters en Anneke van Jaarsveld als de gemene zussen in ‘Assepoes’.

Intussen voert De Zeeuwse Komedie ook nog tot en met 30 december het avondvullende muzikale sprookje ‘Assepoes’ onder regie van Nelleke Tamerus op. Dat gebeurt in De Piek in de Hellebardierstraat 13 in Vlissingen. De tekstschrijfster van ‘Assepoes’ is Heleen Verburg. Zij heeft laten weten deze maand bij een van de voorstellingen zelf te komen kijken. ‘Assepoes’ is nog in De Piek te zien op za. 9 dec. (14.30 u), zon. 10 dec. (14.30 u), vr 22 dec., do. 28 dec., vr. 29 dec. en za. 30 dec. steeds om 20.00 uur. Voor reserveringen: www.zeeuwsekomedie.nl

Verleden herleeft bij De Rederijkers

DuysentVreesen

ZIERIKZEE  – De nieuwe theaterproducite ‘de Duysent Vreesen’van De Rederijkers Zierikzee gaat donderdag 8 september in première. Dat gebeurt dan net  op het moment dat Theatergroep Zierik, de bron van waaruit de huidige Rederijkers ooit zijn ontstaan, op het gemeentehuis strijd moet leveren voor het eigen voortbestaan, tenminste voor het behoud van de eigen adequate repetitieruimte Scène 4. De kaarten lijken echter al geschud, doordat de gemeenteraad de beslissingsbevoegheid over de sluiting van het Multifunctioneel Centrum (MFC) uit handen heeft gegeven aan het college van b en w. Toch wil Theatergroep Zierik nog een krachtig pleidooi laten horen om de gebruikers van het MFC niet zomaar op straat te zetten.

Maar goed, buiten het gemeentehuis, wordt op diezelfde avond dus toneel gespeeld door De Rederijkers. Zij brengen traditiegetrouw een eigen productie. ‘De Duysent Vreesen’ is een fictief verhaal, gebaseerd op historische gebeurtenissen.  Het script is geschreven door Anne van Hekke en Marcel Modde, de regie is in handen van André van Hest en Nelleke Tamerus en Maarten Pieters tekent voor de muziek.

De drie bedrijven worden op wisselende locaties gespeeld. Het spel begint op het Sint Jacobshofje aan de Sint Domusstraat en wordt vervolgens voortgezet bij molen De Haas aan het Bolwerk. Het verhaal speelt zich af rond 1709  en gaat over de scheepvaart met zijn rijke handel en visserij, maar ook over het leven in Zierikzee en haar inwoners in die periode.  De Zierikzeese haringhoeker ‘de Duysent Vreesen’ is vanaf de Scandinavische kust op weg naar huis. Het schip is afgeladen met vis, kreeft en nog wat handelswaar. De bemanningsleden proberen de reis tot een goed einde te brengen, maar er zijn kapers op de kust  die de ‘rust’ verstoren.

Het muzikale openluchtspel ‘de Duysent Vreesen’ wordt na de première op 8 september nog zesmaal opgevoerd, te weten op: vrij 9, za 10, wo. 14, do. 15, vrij 16 en zat 17 september. Kaartverkoop: www.toegangskaartjes.nu